Thư gởi linh mục Nguyễn Tấn Khoá

TP. Hồ Chí Minh, ngày 25. 12. 2002.

Kính gởi linh mục Nguyễn Tấn Khoá, quyền Chủ tịch UBĐK. CGVN
và các Đại biểu Đại hội những người công giáo VN xây dựng và bảo vệ tổ quốc lần thứ IV.

Anh chị em đồng đạo thân mến,

Chân thành cám ơn Linh mục quyền Chủ tịch đã gởi giấy mời tôi dự Đại hội. Trước hết tôi xin gởi lời chào thăm sức khoẻ và kính chúc bình an của Chúa Kitô đến các Đại biểu. Sau đây, vì công việc mục vụ không cho phép tôi đến dự Đại hội, tôi xin mượn lá thư nầy góp vài ý kiến với các Đại biểu trong nhiệm vụ xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong hoàn cảnh hiện nay.

“Phục vụ con người là mục đích tối cao” của mọi tổ chức và cơ chế xã hội (xem Nghị quyết Đại hội Đảng lần VI). Khẳng định nầy đặt con người làm mục đích, làm cứu cánh, làm trọng tâm của mọi hoạt động văn hoá, kinh tế, xã hội trong cộng đồng dân tộc. Phải chăng khẳng định nầy muốn nói lên chân lý căn bản về phẩm giá con người. Từ chân lý căn bản nảy ra những nhu cầu, những đòi hỏi bức thiết phải đáp ứng trong hoàn cảnh hiện tại để xây dựng một xã hội nhân bản hơn cho Tổ quốc Việt Nam. Những đòi hỏi bức thiết đó gồm có hai việc chính sau đây: I. Xoá bỏ dần những khuyết tật hiện hữu của xã hội; II. Phát huy những giá trị nhân bản làm cho mọi công dân ngày càng sống ấm no, sống“độc lập, tự do và hạnh phúc”, sống xứng với phẩm giá con người.

I. Xoá bỏ những khuyết tật hiện hữu của xã hội.

1. Xóa bỏ khuyết tật lớn thứ nhất là hiện tượng tha hoá con người.

Sự tha hoá là hiện tượng đánh mất phẩm giá con người. Hiện tượng nầy xuất hiện và lớn dần trong xã hội hiện nay:
- khi chủ nghĩa tiêu thụ đưa đẩy con người vào trong một mạng lưới những thoả mãn hời hợt, giả dối;
- khi lao động được tổ chức nhằm bảo đảm tối đa cho lợi nhuận mà không lưu tâm cải thiện đời sống và thăng tiến phẩm giá người lao động;
- khi diễn ra sự đảo ngược giữa phương tiện và mục đích: con người vốn là mục đích của sự phát triển thì lại bị biến thành đơn thuần là phương tiện sản xuất;
- khi tự do được coi như là quyền được làm bất cứ điều gì mình thích, bất cứ điều gì mà cảm tính của mình cho là có lợi trước mắt cho bản thân, cho phe phái, thay vì được coi như là quyền làm những gì mà lương tâm thấy được phép làm vì công ích, vì lợi ích của thế hệ hiện tại và mai sau. Khi tách lìa chân lý về phẩm giá con người, tự do chỉ còn là sự tùy tiện hoặc ngẫu hứng của những kẻ có quyền lực và thế lực. Tự do như thế, thay vì đem lại an cư lạc nghiệp và hạnh phúc cho mọi người, có nguy cơ tạo ra những bất công chồng chất trong xã hội.

2. Xóa bỏ khuyết tật lớn thứ hai là cơ chế bất công và tha hoá con người.

Cơ chế xin-cho là một điển hình về cơ chế bất công và tha hoá. Cơ chế xin-cho là một cơ chế bất công và tha hoá con người vì những lý do sau đây:

- Cơ chế xin-cho biến những quyền tự do của công dân thành những thứ quyền Nhà Nước nắm trong tay và ban bố lại cho người dân dưới dạng những cái phép. Như thế cơ chế xin-cho vừa xoá đi các quyền tự do của người dân, vừa biến một Nhà Nước của dân, do dân và vì dân thành một chủ nhân ông nắm trong tay các quyền tự do của người dân và thi ân cho họ theo cảm tính hoặc ngẫu hứng của mình.

- Theo thông tin của báo chí, cơ chế xin-cho còn là nguyên nhân làm thất thoát 50% từ các nguồn thu vào công quỹ, và làm thất thoát 50% của phần còn lại khi phải chi ra cho công ích. Điều nầy có nghĩa là một thiểu số nhỏ những người có thế lực và quyền lực thì hưởng 75% từ công quỹ quốc gia (trong con số 75%, có 50.000 tỷ đồng/năm của riêng ngành xây dựng), phần còn lại của dân số là hơn 70 triệu dân chỉ hưởng được 25%. Thực tế nầy tạo ra một tình trạng bất công trầm trọng trong xã hội và không ngừng làm gia tăng hố sâu cách biệt giàu nghèo trong lòng một dân tộc. Chính vì thế mà tham nhũng một cách có hệ thống qui mô trong xã hội ngày nay là một cản trở hết sức to lớn cho việc phát triển đất nước cũng như cho việc phát huy phẩm giá con người.


II. Phát huy những giá trị nhân bản làm cho xã hội ngày càng nhân bản hơn.

1. Phát huy phẩm giá và nhân cách con người. Công việc nầy đòi hỏi mọi tổ chức, mọi cơ chế, trong các quan hệ xã hội, phải quan tâm tôn trọng con người như là trọng tâm của mọi hoạt động văn hoá, kinh tế, xã hội, nghĩa là phải hướng các sinh hoạt văn hoá, kinh tế, xã hội đi đến sự phát triển và thăng tiến con người toàn diện với cả ba mặt vật chất, tinh thần và tâm linh làm nên phẩm giá và nhân cách con người. Hình như hệ thống giáo dục trong xã hội ngày nay chỉ nghiêng về chuyển giao kiến thức chuyên môn hơn là quan tâm phát triển nhân cách con người. Định hướng nầy có nguy cơ tạo ra những lớp người hụt hẫng, què quặt, dị tật cho dân tộc.

2. Phát triển xã hội và thăng tiến con người trên nền tảng chân lý. Một xã hội được coi là có trật tự và phù hợp với nhân phẩm khi đặt nền tảng trên chân lý. Chân lý căn bản trong quan hệ giữa người với người là mọi người đều bình đẳng về nhân phẩm. Chân lý nầy đòi hỏi phải gạt bỏ mọi kỳ thị và phân biệt đối xử, phải xoá đi những hình thức chuyên chế, phải loại trừ mọi gian dối xảo trá ngày nay đang tràn lan trong mọi lãnh vực của cuộc sống con người và xã hội.

3. Phát huy tình liên đới trong cộng đồng dân tộc. Tình liên đới chỉ được xây dựng và phát huy vững bền trên nền tảng tôn trọng con người và các quyền của họ, tôn trọng sự tự lập chính đáng và quyền tự quyết của mọi tổ chức công dân, tôn trọng các giá trị đạo đức trong truyền thống văn hoá. Thiếu sự tôn trọng nầy, đoàn kết chỉ còn là khẩu hiệu rỗng nghĩa. Tình liên đới đòi hỏi phải nhìn xa hơn bản thân của tổ chức, của phe phái để phục vụ cho sự phát triển vững bền, cho sự thăng tiến lâu dài của con người, gia đình và xã hội. Thiếu tầm nhìn xa, tình liên đới chỉ phục vụ cho lợi ích trước mắt của một phe phái, một giai cấp.

4. Phát huy tính phụ đới của tổ chức xã hội. Việc xây dựng tình liên đới và đoàn kết trong lòng một dân tộc chỉ đạt kết quả khi mọi tổ chức xã hội thể hiện được tính phụ đới. Tính phụ đới là một đặc tính của tổ chức xã hội trong đó một tập thể cấp cao không can thiệp vào nội bộ của một tập thể cấp thấp, không làm mất thẩm quyền và tính tự lập của tập thể cấp thấp, song tạo điều kiện cho nó có được tự do phối hợp hoạt động của mình với những hoạt động của các tập thể khác trong xã hội. Trong tổ chức xã hội mang tính phụ đới, mọi công dân, mọi tập thể công dân, tôn giáo hay không tôn giáo, không phân biệt giai cấp, được tự do sáng kiến và hoạt động nhằm phát triển và thăng tiến con người và gia đình, củng cố nền tảng pháp lý quốc gia. Tính phụ đới không cho phép một tổ chức hay tập thể xã hội, dù là tổ chức cấp cao nhất như Nhà Nước, chiếm độc quyền trong công cuộc phát triển, vì lẽ đây là sự nghiệp chung của toàn dân, của mọi thành phần xã hội trong cộng đồng dân tộc. Vả lại độc quyền là con đường dẫn đến chuyên chế và độc tài, quan liêu và bao cấp, áp bức và bất công, là những tệ nạn vừa đánh mất phẩm giá con người vừa cản trở việc phát triển đất nước.
Tính phụ đới theo nghĩa trên là nền tảng để xây dựng một xã hội dân chủ, một Nhà Nước của dân, do dân và vì dân. Thiếu nền tảng nầy, Nhà Nước của dân, do dân và vì dân, từ một tổ chức phục vụ nhân dân, trở thành một cỗ máy thống trị độc tài, và nhân dân từ địa vị làm chủ đất nước trở thành công cụ mù quáng và miễn cưỡng phục vụ cho cỗ máy đó. Sự đảo ngược đó làm tha hoá con người và phân hoá xã hội.

5. Phát huy ý thức và thiện chí phục vụ công ích. Trước hết công ích là những điều kiện cần thiết cho việc thi hành các quyền tự do của mọi công dân, cho việc phát huy phẩm giá con người. Do đó, chức năng phục vụ cho công ích đòi hỏi tổ chức Nhà Nước: (1) phải tạo điều kiện bảo đảm cho mọi công dân, mọi tổ chức xã hội được hưởng những tự do xứng hợp với phẩm giá con người và cần thiết cho sự phát triển đất nước; (2) phải xoá bỏ những luật lệ bất công và những biện pháp trái với luân thường đạo lý trong truyền thống văn hoá của dân tộc. Cơ chế xin-cho là một điển hình về luật lệ bất công. Phá thai hằng năm hơn cả triệu trường hợp là một điển hình về biện pháp trái với luân thường đạo lý mà những hậu quả đã và đang diễn ra không biết đưa tương lai dân tộc đi về đâu.

Tôi nghĩ rằng người công giáo mong đợi các đại biểu góp phần vào sự nghiệp xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc theo phong cách, theo lương tâm và theo niềm tin của người công giáo, là những yếu tố làm phong phú nền văn hoá và nội lực của dân tộc Việt Nam. Kính chúc Đại hội một năm mới có những bước đi mới và những thành đạt mới.

Gioan B. Phạm Minh Mẫn
Tổng Giám mục TP. Hồ Chí Minh